Hepimiz için kurduğumuz ilişkiler büyük önem taşır. Çünkü hayatımıza aldığımız kişi fizyolojik ve psikolojik sağlığımızı yakından etkiler. İlişkiler birbirinden farklı dinamiklere sahip olsa da temelde sağlıklı ve sağlıksız ilişkiyi ayırt etmeye yarayan unsurlar bulunur. Daha önceki yazılarımda sağlıklı (mutlu) ilişki unsurlarından bahsetmiştim. Bu kez madalyonun diğer yüzüne bakacağız.
Toksik (zehirli) ilişki nedir?
Toksik kelime anlamıyla zehirli ve zararlı anlamına gelir. O halde toksik ilişkiye bizi yavaş yavaş tüketen zehir diyebilir miyiz?
Toksik ilişkide kişi benliğinin sürekli tehdit altında olduğunu hissedebilir. Hiçbir şeyi doğru yapmadığını, yetersiz olduğunu hisseder. Kendisi gibi davranmaktan korkabilir. Toksik davranışlar gösteren kişi davranışlarıyla ve sözleriyle sürekli karşı tarafın motivasyonunu düşürür.
Peki toksik ilişkide olduğunuzu anlamanıza yardımcı sinyaller var mı?
Elbette, aslında ilişki bize sinyaller verir ancak biz fark etmek konusunda sıkıntı yaşarız. Örneğin:
Pasif agresif davranan kişiler: Bir sorun yaşadığınızda konuşmak, çözüm üretmek için ne olduğunu sorarsınız ama karşı taraf ‘’yok bir şey diyerek’’ size mesafeli ve soğuk davranıyorsa, siz çözüm ararken o ortadan kaybolup kaçınma davranışları gösteriyorsa pasif agresif davranışlara örnek verilebilir. Dolayısıyla sorunun ne olduğunu bilmediğiniz için çözüm de üretemezsiniz.
Şaka gibi söylenen kırıcı sözler: Genellikle şakalaşmalarda iki taraf da güler ve eğlenir. Ancak sizin ilişkinizde yapılan şakalar sizi sürekli üzüyor mu? Yapılan şakalar sizi aşağılayan, yetersiz hissettiren türdense aman dikkat!
Dengesiz duygu durumu: Her ilişkide sorunlar olur, zaman zaman modumuz düşebilir ancak siz partnerinizin ne zaman gülüp ne zaman kızacağını kestiremiyorsanız bu bir sinyal olabilir.
Sürekli strese maruz kalmak herkes için yorucu olur. Belirsizlik de en büyük stres kaynaklarından biridir. Ani iniş çıkışlar yorucu ve yıpratıcıdır.
Sürekli tetikte olmak: Onunlayken eleştirilmekten kaçınmak için her hareketinizi ya da sözünüze çok dikkat edersiniz.
Özgüveninizin zedelendiğini fark edersiniz.
Saygı görmediğinizi hissedersiniz.
Desteklenmediğinizi, alaya alındığınızı hissedersiniz.
Kendinizi yorgun ve tükenmiş hissedersiniz.
Sizin istek ve ihtiyaçlarınız göz ardı edilerek ben merkezli davranırlar.
Her durumda suçlu siz olursunuz, olayları büyüttüğünüzü söyleyip kendinizi sorgulama çıkmazında bulabilirsiniz.
Sürekli başkalarının yanında sizi küçük düşürür.
Yapılan araştırmaya göre eleştiri ve aşağılama ilişkiler için zarar verici (yıkıcı) olabiliyor. Partneri tarafından sürekli eleştirilmek, kusur aranması birey için yıpratıcı oluyor (Gottman,?).
Toksik ilişkiyi bitirmekte neden zorlanırız?
Her ilişkinin dinamikleri farklı olsa da bazı düşünce kalıpları hemen hemen aynıdır. Genellikle toksik ilişki içindekiler zamanla bağımlı hale gelir.
İlişkiyi bitirmek istediğinde ise çok emek verdiğini ve yıllarının boşa gideceğini düşünürler.
Toksik ilişki mağduru kişilerin bazı çarpık düşünceleri vardır. ‘‘Düzelebilir’’, ‘‘biraz daha sabredebilirim’’, ‘‘kimse beni onun gibi sevemez’’, ‘‘bir daha böyle bir ilişkim olmaz’’ gibi.
Ayrılık sonrası yaşayacağı yas dönemini göze alamazlar.
Diğer bir sebep ise kendi isteklerinin bilincinde olmayan kişilerin ayrılığı seçmemesi olayları büyüttüğünü düşünmesidir. Ebeveynleri tarafından hisleri, duyguları reddedilmiş çocuklar duygularının doğru olmadığını zannederek büyür. Böylelikle yetişkinliğinde kendi duyguları için bu şekilde hissetmemem gerek, kesin büyütüyorum diyerek hatayı kendinde bulabilir.
‘’Boşanırsam hoş karşılanmaz’’ fikrine sahip kişiler olumsuz tepki almamak için ilişkiyi sonlandıramazlar. Toksik ilişkiye katlanmaya devam ederler.
Diğer bir perspektiften bakacak olursak içinde yaşadığımız toplum bizlere farklı roller katar ‘‘etek giyemezsin, oraya gidemezsin’’ gibi söylemler erkekleri koruyucu olarak nitelendirir ya da ‘‘yuvayı dışı kuş yapar’’, ‘‘kadın alttan almalıdır’’ gibi toplumsal cinsiyet rollerinin toksik bir ilişkide olduğunuzu fark etmenizi zorlaştırır. Çünkü bu roller toplum tarafından normalize edilmiştir. Bu sebeple toksik ilişki mağdurları bu durumu normal görür. Toplumsal cinsiyet rolleri değişebilirse belki bir nebze toksik ilişkiler de azalabilir.
Toksik bir kişiyi siz değiştiremezsiniz ve eğer toksik kişiyle aranıza mesafe koymazsanız daha fazla zarar görmeye devam edebilirsiniz. İlişkide sürekli diken üstünde olmak zorunda değilsiniz. İlişki karşılıklı keyif alınması gereken bir süreçtir. Eğer ilişkiyi sonlandırma konusunda zorlanıyorsanız yardım almaktan çekinmeyin.
Sevgiyle kalın,
Psikolog Neriman ÇOLAK ŞİMŞEK
Son güncelleme: 13 Şubat 2022 – 11:15
