Çocuk, ergen ve yetişkin olmak üzere hemen hemen herkes bir hata yaptığında yalana başvurur. İnsanlar yalan söylemeyi bilerek doğmazlar. Yalan söylemenin öğrenildiği bir gelişim süreci yaşarlar. Dr. Orhan Karaca’ya göre gerçeğin açığa çıkmasından ve umduğu sonucun tersiyle karşılaşmaktan korkan herkes yalan söyleme eğilimindedir.
Aşağılık duygusu, suçluluk hissi, saldırganlık, kıskançlık, korku, çekingenlik, baskı görme bireyleri yalana itmektedir. Daha küçük yaşlarda bile görülen yalan söyleme davranışında çocuklara özellikle dikkat edilmelidir. Bir çocuk yalan söylediğinde, ona kızmak yerine hoşgörü ile buna sebep olan davranış belirlenmelidir. Yalan söyleme davranışı çevresel olarak da ele alınmalıdır. Çünkü çocuklarda yalan söylemeyi kolaylaştıran diğer bir etken ise model almadır ( taklit) . Taklit yolu ile yalanı öğrenen çocuk yalanın ona bazı avantajlar sağladığını görür ve bu sayede doğru bir davranış olduğuna karar verir.
Bazı insanlar ilgi çekmek için çok renkli hikayeler uydururlar. Aslında amaçları kendini kurtarmak ya da çıkar sağlamak değildir. Sadece ilgi odağı olmak isterler. Bu tür yalanlara “psevdolıgia fantastica” denir, “fantastik laflar uydurma”. Bu tür yalanları genellikle “ histriyonik” dediğimiz oyuncu kişiler söyler. Antisosyal kişilikler ise tam tersine çıkar sağlamak için yalan söylerler ve hiç pişman olmazlar. Yalan söyleyenleri; kendi yararı için, narsist duygularını tatmin etmek için , zarar görmekten korunmak için vs bir çok konu da kategorize etmek de mümkündür.
Yalan söylemenin kaçınılmaz olduğu günümüzde hemen hemen hepimiz yalana başvururuz. Peki neden yalan söyleriz?
1. Başkalarının kendisi hakkında olumsuz ve yıkıcı düşünmesine çok fazla duyarlı olma veya eleştiriye tahammül edememe kişiyi yalana itebilir.
2. İlgi odağı olma arzusu, ikinci plana düşme korkusu ve hırsı için her yol mübah düşüncesi kişiyi yalana itebilir.
3. Güçsüz görünmekten korkamak, güçlü olanın zayıf olanı alt ettiğine inanmak ve ezilen olmak yerine ezen olmayı tercih etmek kişide yalan söylemeye sebep olabilir.
4. Bir prens ya da prenses gibi büyütülen, zoru sevmeyen kişiler konfor alanlarını bozmamak için yalan söyleyebilir. Çünkü her şeye kolayca ulaşabildikleri yaşam tarzının kaybolması düşüncesi onlarda endişe yaratır.
5. Sevdiği kişilerle bağının kopmasından korkan kişiler de yalana başvurur. Terk edilme riskini ortadan kaldırmak için bir şeyler yapmaya çalışırlar.
6. Başkaları olmadan hayatlarını yönetemeyen kişiler, kendi başına kalmanın korkusu ile karşı karşıya kaldığında, o bağımlı olduğu kişiyi kaybetmemek için yalana başvururlar.
7. Bazıları kendine ait küçük bir farklılığı dahi toplumda ciddi tepkiler oluşturacağını düşünür. Diğerlerinin tepkilerinden korkup bu farklılıkları gizlemek ister. Çünkü gerçeklerin ortaya çıkması durumunda yalnız kalacaklarını düşünür. Bu tür kişiler dışlanmamak için yalana başvurabilir.
Ne olursa olsun her zaman dürüst olmak uzun vadede bize büyük kazanç sağlayacaktır.
Sevgiyle kalın…
Psikolog Neriman ÇOLAK
Son güncelleme: 12 Ağustos 2020 – 15:26
